Holebi’s nog steeds in de verdrukking

In 2003, 14 jaar geleden dus, werd in België het eerste homohuwelijk voltrokken. Daarmee was ons land – na Nederland – het tweede land ter wereld waar mensen van hetzelfde geslacht konden trouwen. Leid daar evenwel maar niet uit af dat ons land een paradijs is voor holebi’s en/of transgenders. Ook bij ons zijn homofobie en gaybashing helaas dagelijkse kost.

ILGA-Europe, een organisatie die zich inzet voor de rechten van homo-, biseksuelen en transgenders, komt elk jaar met de Rainbow Equality Index. De index is gebaseerd op indicatoren als antidiscriminatiewetgeving, het toestaan van het homohuwelijk en discriminatie van homo’s op de arbeidsmarkt. 49 landen zijn gerangschikt. De hoogste scores gaan respectievelijk naar Groot-Brittannië, België en Malta. Het slechtst presteren Armenië, Rusland en Azerbeidzjan.

 

Sociale media

Een bemoedigend signaal dat evenwel een vertekend beeld geeft van de ontnuchterende realiteit. Unia, het Interfederaal Gelijkekansencentrum, heeft vorig jaar 104 dossiers geopend over mogelijke discriminatie wegens seksuele oriëntatie. Het gaat om een stijging van twaalf procent ten opzichte van 2015. Sinds 2012 steeg het aantal dossiers zelfs met ruim een vijfde (22 procent). Die evolutie is volgens Unia deels toe te schrijven aan de toegenomen bekendheid van het centrum.

“We moeten alert blijven”, waarschuwt directeur Els Keytsman. “Ondanks de evolutie van het juridische kader en de toegenomen acceptatie, vooral bij jongeren, blijven er pijnpunten. Homofoob gedrag en haatboodschappen blijven bestaan.”

Van de dossiers uit 2016 gaat dertig procent over haatmisdrijven in het dagelijks leven (in het openbaar vervoer, op straat, in familiale kring …). Daarnaast heeft ook ongeveer één derde betrekking op het domein media, het gaat dan bijvoorbeeld over haat zaaien op de sociale media. Iets minder dan een vijfde van de door Unia geopende dossiers speelt zich af op de werkvloer.

Els Keytsman: "Homoseksuele relaties worden door een aanzienlijk deel van onze bevolking nog niet geaccepteerd, en dat geldt vooral voor ouderen tussen 65 en 70 jaar enerzijds en jongeren tussen 16 en 25 jaar anderzijds. Die twee groepen zijn soms zeer extreem in hun afwijzing."

Ter illustratie: het meest gebruikte scheldwoord dat kinderen vanaf een jaar of acht elkaar op school naar het hoofd slingeren is ‘homo’, of bij uitbreiding ‘vuile homo’.

 

Drie zelfmoorden per dag

Minstens even verontrustend is de vaststelling dat Vlaamse holebi’s en transgenders vaker te maken hebben met zelfdodingsgedachten dan Vlaamse hetero’s. Ook ondernemen ze vaker een poging tot zelfmoord. Jana Missiaen en Heiderike Seynaeve, twee studenten aan de UGent, onderzochten in hun masterproef de beweegredenen van holebi’s en transgenders met suïcidaal gedrag. Voor hun onderzoek bevroegen de twee studenten 656 Vlaamse holebi’s en 248 transgenders ouder dan 16 jaar.

“Met zo’n drie zelfmoorden per dag zit Vlaanderen anderhalf keer boven het Europese gemiddelde”, aldus de onderzoekers. “Maar bij Vlaamse holebi’s en transgenders, de zogeheten LGBT-groep, zijn de cijfers nog schrijnender. Uit recent onderzoek blijkt dat één op de vier holebi’s een poging tot zelfdoding heeft ondernomen.”

“Verder heeft twee op de drie holebi’s te maken met holebifoob of transfoob geweld. Bij transgenders gaat het om drie op de vier. Ook dat geweld verhoogt de kans op zelfmoordpogingen. Een essentiële factor is de steun, of het gebrek daaraan, van de moeder bij de coming-out van holebi’s of transgenders. LGBT’s hechten namelijk veel belang aan de rol van de moeder in het aanvaardingsproces. Het risico op zelfmoordpogingen lag in het onderzoek hoger bij homo- en biseksuele mannen wier moeders afkeurend hadden gereageerd op hun geaardheid.”

 

Meldpunt in Gent

Cijfers voor ons land zijn er niet, maar wereldwijd waren vorig jaar ruim vier miljoen homo's het slachtoffer van gaybashing of homofoob geweld. Dat blijkt uit een onderzoek uitgevoerd door de universiteit van Mainz in Duitsland. Wel is geweten dat in België homofobe incidenten massaal worden geseponeerd. Van de 87 zaken die in 2015 doorstroomden naar de correctionele parketten, werden er 54 – bijna twee derde – geseponeerd. Meestal beslist het parket daartoe omdat er onvoldoende bewijzen zijn om een verdachte voor de rechter te brengen.

Els Keytsman van Unia: “Het is voorts moeilijk te begrijpen dat iemand die vandaag op papier of via het internet aanzet tot haat, geweld of discriminatie van holebi's in de feiten niet vervolgd wordt. In tegenstelling tot het aanzetten tot racisme, is homofobe haatpraat niet gecorrectionaliseerd en blijft het de bevoegdheid van het hof van assisen. Dit beperkt de slagkracht van de antidiscriminatiewetgeving.”

Toch worden her en der initiatieven genomen om iets te doen aan die straffeloosheid. Zo heeft politiezone Gent sinds kort een afzonderlijk meldpunt homo- en transfobie. Als slachtoffer of getuige van homo- of transfobie kan je er terecht voor niet-dringende politiehulp, via het noodnummer 101 of via email (homo-transfobie@politie.gent.be).

Als het een troost mag zijn: er zijn ontelbaar veel landen waar holebi’s er slechter aan toe zijn dan bij ons. Een voorbeeld: in 2016 zijn in de Verenigde Staten 77 mensen vermoord uit holebifobie en transfobie.

Socioloog Marc Hooghe bevestigt: “Er is niet méér homofobie dan vroeger, het cijfer daalt zowat overal in West-Europa. Dat zien we heel duidelijk in de resultaten van de European Social Survey. Jaar na jaar vinden meer mensen dat homo’s en lesbiennes vrij moeten zijn om hun eigen leven te leiden. Dat heeft vooral te maken met het stijgende opleidingsniveau in Europa, en de dalende invloed van religieuze tradities. Als je naar de rest van de wereld kijkt, dan moeten we ons ook goed realiseren dat West-Europa eigenlijk een eilandje van tolerantie is. Er was in ons land nauwelijks protest bij de invoering van het homohuwelijk, en we kijken niet op van een homoseksuele premier. In de Verenigde Staten zou zoiets ondenkbaar zijn.” (JV)