Obesitas
Wellicht het grootste gezondheidsprobleem in de ontwikkelde wereld
Studies geven wereldwijd alarmerende cijfers aan: het aantal jongeren dat kampt met overgewicht stijgt de laatste jaren fel. Bovendien zijn de meest obese kinderen tegenwoordig zwaarder dan hun leeftijdgenootjes van enkele jaren geleden. Karaat had een boeiend gesprek met kinderpsychologe Ann Tanghe van het Zeepreventorium. “Niet alleen de levensstijl van het mollige kind, maar van het hele gezin moet veranderen,” benadrukt ze.
 Het Zeepreventorium in De Haan is een behandelingscentrum voor jongeren met diverse chronische aandoeningen. Onder andere extreem obese kinderen van 5 tot 19 jaar verblijven er aan de kust. Een opname gebeurt vrijwillig, maar moet wel op medisch advies van een arts ingegeven zijn. Bij het centrum hoort tevens een ‘type 5’ school voor zieke kinderen. Het Zeepreventorium is enig in zijn soort in Vlaanderen en telt momenteel zo’n 200 patiënten, waarvan er 120 lijden aan obesitas.
Wat zijn de oorzaken van obesitas bij jongeren?
Ann Tanghe: “Je hebt twee categorieën. Ofwel is obesitas het gevolg van een syndroom, een medisch probleem of een ziekte. In dit geval valt de aandoening te behandelen met medicatie. Ofwel wordt obesitas veroorzaakt door een onevenwicht in de energiebalans. Kinderen in deze categorie nemen meer energie op dan ze verbruiken. Wat zoveel betekent als: ze eten ongezond en bewegen te weinig. Het zijn uiteindelijk de extreem obese kinderen (zie kaderstuk) die in het Zeepreventorium terecht komen. Daarnaast spelen erfelijkheidsfactoren ook een rol, dit gecombineerd met de gevolgen van onze consumptiemaatschappij.”
Hoezo?
Ann Tanghe: “De genetische aanleg voor obesitas is de laatste jaren niet exponentieel uitgebarsten. Maar vroeger werden kinderen gewoon struis, nu zijn ze extreem dik – het maximum gewicht blijft trouwens alsmaar toenemen. Hoe komt dit, denk je? Jongeren telefoneren uren met hun gsm vanuit hun luie zetel, met in de hand de afstandsbediening, een zak chips en een glas Cola. Zo zit de huidige maatschappij nu eenmaal in elkaar en die treft schuld, ja. Het vraagt een enorme inspanning om enerzijds te vechten tegen al die verleidingen én anderzijds sportief te gaan bewegen.”
Hartchirurg Hugo Vanermen zei vorig jaar in Knack dat obesitas het grootste gezondheidsprobleem wordt in de ontwikkelde wereld, nog groter dan aids, vooral dan qua kosten voor de maatschappij.
Ann Tanghe: “Daar ben ik het volledig mee eens. Iemand die kampt met extreem overgewicht op jeugdige leeftijd, wordt bijna zeker een extreem obese volwassene. Maar terwijl een jongere weinig last heeft van fysieke problemen, komen op latere leeftijd wél allerlei ernstige aandoeningen voor. Het gevolg hiervan is dan weer dat extreem obese volwassenen op de duur kampen met een pak fysieke klachten en zelfs niet meer in staat zijn te gaan werken…”
Wat zijn precies de gevolgen van obesitas op lange termijn?
Ann Tanghe: “De kans op hart- en vaatziektes vergroot aanzienlijk door een verhoogde bloeddruk en een te hoog cholesterolgehalte. Diabetes behoort eveneens tot de gevolgen.”
Extreem obese kinderen zijn dikwijls niet meer geliefd, worden gepest, raken geïsoleerd, enzovoort. Na een verblijf van een viertal weken in het Zeepreventorium bloeien die jongeren open. Hier krijgt hun zelfbeeld een ongelooflijke boost, want ze vertoeven in een omgeving waarin ze zich veilig en geapprecieerd voelen, ondanks hun zwaarlijvigheid.
Hoe wordt deze ziekte het best aangepakt?
Ann Tanghe: “Een multidisciplinaire behandeling ligt voor de hand. Wat houdt dit concreet in? In het Zeepreventorium beschikken we ten eerste over artsen. Ten tweede houdt een diëtiste zich bezig met de voeding van het kind. Daarbij is een dagelijks structureel eetpatroon heel belangrijk. Verder zorgen kinesisten ervoor dat de fysieke conditie verbeterd wordt. Ten vierde werken psychologen en maatschappelijk werkers aan de psycho-educatie van het kind. Je mag niet vergeten dat overgewicht vaak leidt tot depressies, angsten, enzovoort. Tot slot spelen onze opvoeders een erg belangrijke rol in de leefgroepen.”
In het Zeepreventorium verblijven enkel extreem obese kinderen. Wat raad je matige zwaarlijvige kinderen in de thuissituatie aan?
Ann Tanghe: “Grof gezegd kan je het als volgt samenvatten: zwaarlijvige kinderen eten te veel en bewegen te weinig. Beide problemen moeten tegelijkertijd even goed aangepakt worden. Enkel zo boek je de beste resultaten op lange termijn. Daarnaast moet er ook aandacht uitgaan naar de psycho-educatie, maar dan wel in een ambulante setting. Ik denk aan eenmaal per week een diëtiste of psychologe bezoeken. Of een praatgroep vergezellen, verbonden aan een ziekenhuis, is ook interessant. Dat kan al voldoende zijn. Als zulke kinderen op hun gewicht blijven, is dat al mooi, terwijl men in het Zeepreventorium ook nog eens moet afvallen.”
Is een kamp voor zwaarlijvige kinderen een aanrader?
Ann Tanghe: “Vroeger organiseerde het Zeepreventorium dergelijke kampen, sinds 2000 niet meer omdat we een MPC (medisch pediatrisch centrum) geworden zijn. Een officieel kanaal voor die kampen bestaat vandaag helaas niet, maar de meeste mutualiteiten hebben die organisatie van ons overgenomen. Zo’n kamp – waar trouwens ook multidisciplinair tewerk gegaan wordt – is bijzonder nuttig voor jongeren met matig overgewicht omdat het ten eerste een ‘klik’ in hun hoofd kan veroorzaken. Ze leren beseffen dat ze ànders kunnen leven en eten, dat ze iets kunnen doen aan hun probleem. Ten tweede zien ze letterlijk dat ze niet alleen zijn, kunnen ze zich een week ten volle uitleven en eindelijk ook eens een goal maken. Psychologisch een heel belangrijk element. Voor extreem obese kinderen is één week onvoldoende, maar het kamp kan wel een aanzet vormen.”
 Je haalde daarnet al aan dat psycho-educatie belangrijk is. Heeft die een grote invloed op het kind?
Ann Tanghe: “Ik kan uiteraard alleen maar spreken over mijn patiënten. Die maken hier alleszins een enorme evolutie door. Ik heb jongeren behandeld die op het randje van een zelfmoordpoging balanceerden. Ze worstelden niet alleen met het probleem van hun overgewicht zelf, maar ook nog eens met de gevolgen ervan. Extreem obese kinderen zijn dikwijls niet meer geliefd, worden gepest, raken geïsoleerd, enzovoort. Na een verblijf van een viertal weken in het Zeepreventorium bloeien die jongeren open. Hier krijgt hun zelfbeeld een ongelooflijke boost, want ze vertoeven in een omgeving waarin ze zich veilig en geapprecieerd voelen, ondanks hun zwaarlijvigheid.’’
Welke rol is weggelegd voor de ouders van zwaarlijvige jongeren?
Ann Tanghe: “Een heel grote rol. Ik wil hierbij eerst en vooral opmerken dat ouders niet alleen beschuldigd mogen worden! De situatie moddert aan zonder dat iemand de ernst ervan inziet. Het gezin raakt op de duur in een vicieuze cirkel waar men niet meer uit komt. De rol van de ouders bestaat erin gemotiveerd en bereid te zijn om de levensstijl van het hele gezin aan te passen. Ten eerste op voedingsgebied. Vaak krijg ik de opmerking: ‘Mijn ander (slank) kind hoeft toch geen chips te laten?’’ Jawel, zeg ik dan, want het gaat hier over gezondheid! Daar heeft iedereen baat bij. Snoepen mag wel nog, maar houd je aan strikte afspraken. Ten tweede moeten ouders mee bewegen. Zit niet in de cafetaria naar je zoon te kijken, maar ga mee zwemmen. Bewust omgaan met voeding en beweging is dus de boodschap. Niet evident uiteraard.”
Meer info via www.zeepreventorium.be,
adres: Koninklijke Baan 5, De Haan, tel.: 059 23 39 11,
e-mail kinderpsychologe: ann.tanghe@zeepreventorium.be
|
