01/01/2010: Frank Deboosere: gezonde buitenlucht is beter dan vitamines

VRT-weerman Frank Deboosere is alomtegenwoordig dezer dagen. Behalve via de televisie, de radio en zijn meer dan degelijke website, is hij nu ook in boekvorm te raadplegen. ‘Meer weer’ ligt sinds oktober in de boekhandel en misschien straks ook onder uw kerstboom.

De titel van uw boek ligt nogal voor de hand. In géén tijd is de vaste afsluiter van uw weerbericht ook uw handelsmerk geworden.
Deboosere: “Die handelsmerken variëren wel eens doorheen de decennia. Maar waarom dit boek? Er zijn veel mensen die vragen hebben over het weer. Ik wil vooral pretentieloos en in eenvoudige termen een aantal elementaire zaken uitleggen, vooral door middel van observatie. Een groot aantal oude weerspreuken klopt helemaal, precies omdat de mensen konden observeren. Door waar te nemen – de etymologie van het woord is belangrijk - kun je heel veel dingen zien en uitleggen. Gaande van hoe wolken worden gevormd, tot wat je moet doen als het bliksemt, met daartussen het antwoord op veelgestelde vragen als ‘Gaan er nu echt warmere periodes komen?’, ‘Is er een microklimaat in de Kempen?’, ‘Wat is normaal voor de tijd van het jaar?’ en dergelijke meer.”

U bent ongetwijfeld zelf een uitstekende waarnemer. Niet in het minst omdat u zich altijd op de fiets verplaatst.
“En toch ben ik pas in 2005 begonnen met fietsen. Eerst had ik een elektrische fiets, omdat ik dacht de hoogteverschillen in Brussel niet aan te kunnen. Zo’n fiets is echt fantastisch. Hij geeft je dat extra zetje dat je nodig hebt, al is hij begrensd op 25 km/u. Veel mensen deden er nochtans eerder laatdunkend over. Ik was niet echt gelukkig met die reacties. Maar ik heb me dan toch een andere fiets aangeschaft.”

Handig om u door het Brusselse verkeer naar het KMI te begeven?
Deboosere: “De gegevens die zij hebben, heb ik via het internet ook. Uiteraard overleggen we wel een paar keer per dag. Helemaal in het begin, 22 jaar geleden, moest ik elke dag naar het KMI. Vandaag zou dat niet meer lukken, alleen al door de files. Het zou ‘Geen weer’ zijn in plaats van ‘Meer weer’ als ik elke dag naar Ukkel moest.”

Laten we het even hebben over de winter, dat onzalige seizoen. Doorgaans loopt de mens er dan grimmig, ongelukkig en ongezond bij. In vroegere beschavingen was de winter hét moment bij uitstek om je als weerman avant la lettre te onderscheiden.
Deboosere: “Oude volkeren waren eeuwenlang zwervers. Toen ze aan landbouw begonnen te doen, gingen ze zich ook vestigen. Dan moet je de seizoenen kennen en kunnen voorspellen. Er werd letterlijk en figuurlijk naar de sterrenhemel opgekeken. Bij de Chinezen bijvoorbeeld had je hogepriesters die meenden voortekenen te kunnen waarnemen in de sterren. Voor de Chinese keizer was het van staatsbelang dat het weer juist voorspeld werd. Het is Chinese voorspellers wel eens duur komen te staan dat ze bijvoorbeeld vergeten waren een zonsverduistering te voorspellen. De keizer heeft ze gemakshalve maar laten onthoofden.”

Wie heeft eigenlijk het auteursrecht op de allereerste jaarkalender?
Deboosere: “Niet alleen de Chinezen waren bedreven in de primitieve astrologie. Ook de Mesopotamiërs en de Babyloniërs hadden een soort hogepriesters die vrij nauwkeurige voorspellingen deden aan de hand van de stand van de sterren, de planeten en de maan. Daarvoor was een heel praktische reden. De Egyptenaren bijvoorbeeld hadden door dat de planeten en sterren in dezelfde configuratie stonden tijdens de jaarlijks terugkerende periode van het overstromen van de Nijl. Ze waren voortdurend met kalenders bezig, precies omdat het zo belangrijk was. Ze moesten er een heel zaaiseizoen op afstemmen. Als ze dat niet deden kwamen ze dik in de problemen.”

Het moeten genieën geweest zijn die - zonder meetinstrumenten en Pc’s - wisten dat 21 december de kortste dag van het jaar was.
Deboosere: “Dat is heel straf. Ook de Kelten waren daar achter gekomen. Onafhankelijk van elkaar zijn diverse beschavingen op ver uit elkaar gelegen plaatsen tot het besluit gekomen dat 21 december in het noordelijk halfrond de kortste dag van het jaar is. Rond 25 december vieren we eigenlijk de terugkeer van het licht en het verjagen van de duisternis. In oorsprong is Kerstmis een heidens feest. Het is ongelooflijk hoe precies die gasten eigenlijk waren. Als je kijkt hoeveel seconden daglicht er bijkomt tussen 21 en 25 december… hoop en al tussen de 10 en de 30 seconden… maar die wisten dat. Logisch dat die hogepriesters, druïden en sterrenwichelaars heel belangrijke mensen waren.”

U lijkt me een eerder zeldzame liefhebber van de winter. Of bent u gewoon een mens van alle seizoenen?
Deboosere: “Het interessantste seizoen is ongetwijfeld de lente. In de maanden maart en april heb je soms echt vier seizoenen op één dag. Ze kunnen met hagelstenen om uw oren smijten en tien minuten later kan het bij wijze van spreken twintig graden zijn. Het is ook in de tussenseizoenen dat het weer het minst accuraat te voorspellen is. Precies omdat er dan factoren spelen die elkaar tegenwerken, de combinatie van de lage zon met afkoelend of opwarmend zeewater bijvoorbeeld. Het weer verandert dan ook het snelst. Ach ja, het is toch fantastisch dat er seizoenen zijn. Als kind heb ik daar nooit zo bij stil gestaan, maar nu… Het komt er gewoon op aan het mooie van elk seizoen te zien.”

Is de hoeveelheid natuurlijk licht in de winter voldoende voor de mens? Gelukkig dat er kunstlicht bestaat, denk ik dan. Duisternis is immers een belangrijke oorzaak van depressies en zelfdodingen.
Deboosere: “Persoonlijk denk ik dat dat samenhangt met andere elementen, bijvoorbeeld het economische systeem. In IJsland heeft de economie duidelijk gefaald en veel mensen zijn er beginnen drinken. Natuurlijk is het wel zo dat we licht nodig hebben en gelukkig bestaat er kunstlicht. Alleen kunnen we er anders mee omspringen. Het is nu ook niet nodig om rond Kerstmis je tuin en je huis uitgebreid aan de buitenkant te verlichten. Het kan gerust met een pak minder. Het lijkt vaak op een competitie. Hoe maak ik meer licht dan de buren? De enige die daar beter van wordt is de energiemaatschappij. Dat is echt weggegooid geld.”

Om nog maar te zwijgen van de lichtpollutie. Een sterrenkijker kan er waarschijnlijk maar schamper om lachen.
Deboosere: “Als we al eens begonnen met de lichten naar beneden te richten… we zouden er mee ophouden de sterren te verlichten, en het zou ook een pak veiliger zijn op onze wegen. Er zijn tal van andere methoden om de wegen ook in het donker veilig te maken. Reflecterende strips zijn in dat opzicht een pak efficiënter dan straatverlichting. Bovendien pas je als bestuurder automatisch je snelheid aan.”

Veel mensen voelen zich gewoon slechter in de winter.
Deboosere: “Het licht zal daar wel mee te maken hebben, maar het blijkt dat mensen meer last hebben van depressies op het ogenblik dat de lente eraan komt. Je ziet iedereen in een hogere versnelling schakelen, en als je op dat moment niet mee kan geraak je nog meer in de put. Het gaat er alleen maar om hoe je je oplaadt. Zelf blijf ik in de winter ook doorfietsen.”

Zonder vitaminepreparaten of voedingssupplementen?
Deboosere: “Helemaal zuiver. En nooit heb ik echt koud gehad. Een bepaalde dag in januari ben ik thuis vertrokken bij -8 graden en hier aangekomen bij -5°. Ik moest alleen mijn gezicht insmeren tegen het bevriezen… We rennen veel te snel naar de apotheek. Geen enkel preparaat vervangt het gebrek aan vitamines door het verminderde zonlicht. Het is wel belangrijk voldoende groenten en fruit te eten, en erop te letten dat de voeding zeer gevarieerd is. Ik heb het toch niet nodig om extra pilletjes te nemen.”

Je kunt er wel niet buiten dat er meer verkoudheden en griep voorkomen in de winter. Toch niet het gezondste seizoen?
Deboosere: “Het is precies omdat we veel meer binnen zitten in een gesloten omgeving, bij elkaar, dat we bacteriën aan elkaar doorgeven. Zo ontstaan ziektes. We kunnen veel beter wat meer buitenkomen. Ook in de winter. Dikke jas aan, en hop… de winter heeft zoveel moois te bieden.”

Klopt het dat de seizoenen opschuiven? Het lijkt mij alvast dat de winter het hardst toeslaat half februari en dat de zomer pas begint rond half augustus?
Deboosere: “Het is niet omdat de zon op het hoogst staat dat we de warmste dag kennen, en evenmin is het noodzakelijk de koudste dag wanneer de zon het laagst staat. Je ziet dat ook in de weerspreuken. ‘Als de dagen lengen begint de winter te strengen’. Die spreuk is eeuwenoud. Het is dus niet iets van de laatste decennia. Gemiddeld is het in België het koudste tussen 15 en 25 januari. Het is ook normaal dat we in augustus het beste weer krijgen. We kunnen zeker niet spreken van een verschuiving van de seizoenen. Dit jaar hebben we een koudegolf gehad in de maand januari. Perfect binnen de norm, dus.”

Binnen hoeveel tijd gaan we de gevolgen van de global warming ondervinden?
Deboosere: “Dat is moeilijk. In de laatste 30 jaar worden we inderdaad wel met een aantal fenomenen geconfronteerd die we daarvoor niet hadden. Meer warme zomers en meer zachte winters bijvoorbeeld. Dat wil nog niet zeggen dat er deze eeuw geen Elfstedentocht meer zal worden geschaatst. Het is niet onmogelijk dat er in de hele 21ste eeuw misschien maar 3 van die tochten zullen mogelijk zijn terwijl dat er misschien nog 16 of 17 waren in de vorige eeuw. Daaraan kun je vaststellen dat er dingen veranderen.”

U stelt toch tendensen vast. Er gebeuren rare dingen met het weer en de natuur.
Deboosere: “Tendensen kun je pas over een langere periode vaststellen. Dat belet niet dat er fluctuaties zijn. In 2007 bijvoorbeeld was er veel ijs van de noordpool gesmolten, in 2008 veel minder, in 2009 nog minder. De poolkap is dus groter geworden. Hetzelfde geldt voor de gemiddelde temperatuur van de aarde. Totnogtoe was 1998 het warmste jaar ooit. Sindsdien hebben we alleen maar koudere jaren gekend. 2008 was het koudste jaar van de 21ste eeuw. Tegelijk is het het tiende warmste jaar ooit. Het is dus maar hoe je het inkadert.”

In augustus al wisten bepaalde geleerden te melden dat het een superkoude winter wordt.
Deboosere: “Een paar dagen geleden las ik nog dat het een heel zachte winter wordt… Je hebt dus nog altijd van die weerprofeten. Achteraf is er altijd wel één die gelijk heeft. Op basis van de statistieken is de kans op een zachte winter groter dan die op een strenge en koude winter.”

Tot slot: het weer is een waar showitem geworden. Ook jullie moeten de concurrentie aangaan met andere TV- en radiostations, en internetsites. Onderscheiden jullie zich in betrouwbaarheid?
Deboosere: “Sabine en ik zijn als erfgenamen van Armand Pien uiteraard veel meer het gezicht en de stem van het weer dan wie anders. Dan is het ook logisch dat we meer dan anderen worden afgerekend op ons weerbericht. We doen er dan ook goed aan om vaker dan andere media de juistheid van ons weerbericht aan nieuwe elementen te toetsen. We gaan ook steeds de laatste bronnen raadplegen. Voor we ’s morgens op antenne gaan, hebben we al de laatste gegevens nagetrokken. Andere media geven hoogstens een herkauwd bericht.”

Het weer is een onuitputtelijke bron van inspiratie en u amuseert zich eindeloos als weerman. Een juiste synthese?
Deboosere: “Absoluut. De dag dat ik mij niet meer amuseer kan ik er evengoed mee stoppen.”

“Meer weer. Een heldere kijk op het weer” is uitgegeven bij Roularta Books, en te koop in de boekhandel voor 19,90 euro. ISBN 978 90 8679 218 4. Meer info op www.frankdeboosere.be.

Tekst: Bart Demuzere
Foto’s: Marc Masschelein